โครงการระพีเสวนา
รู้จักโครงการ
คลิกดูรายละเอียดเพิ่มเติม www.rapeesewana.com
โครงการระพีเสวนาเกิดขึ้นจากแรงบันดาลใจในปฏิปทาของศาสตราจารย์ระพี สาคริก ที่ได้ทุ่มเทแรงจิตแรงใจให้กับกระบวนการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงวิถีชีวิตการเกษตรเข้ากับหลักพุทธธรรม อันนำไปสู่การเข้าถึงคุณค่าของการขัดเกลาจิตใจตนเอง ดังปรากฏตั้งแต่เมื่อครั้งท่านยังศึกษาที่โรงเรียนเตรียมวิทยาลัยเกษตรศาสตร์แม่โจ้ จังหวัดเชียงใหม่ และมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และสืบเนื่องไปถึงผลงานด้านต่างๆ อาทิ การทำงานวิจัยพันธุ์พืชและพันธุ์กล้วยไม้อันลือชื่อ การพัฒนาชนบท และการพัฒนาการศึกษาไทย โดยหัวใจสำคัญที่ท่านเน้นอยู่ที่การเรียนรู้เพื่อการเอาชนะใจตนให้หลุดพ้นจากความถือตนและความยึดติดในวัตถุ ซึ่งท้ายที่สุดคือจิตใจที่มีความเป็นไท
นอกจากนี้ วงการการศึกษาไทยที่ผ่านมาเผชิญกับการท้าทายของสังคมว่า จะเป็นผู้นำแห่งการเรียนรู้ที่เท่าทันพรมแดนแห่งความรู้และความเปลี่ยนแปลงของสถานการณ์โลกได้หรือไม่ ดังจะเห็นได้จากการเกิดกระแสการศึกษาทางเลือกขึ้นมากมายหลายรูปแบบ ทั้งนี้เพื่อการปรับเปลี่ยนเชิงคุณภาพ โดยมุ่งเน้นที่การเพิ่มศักยภาพภายในของผู้เรียน
การเรียนที่ติดกรอบระบบการศึกษาในปัจจุบันที่มุ่งเรียนวิชาเพื่อใช้เป็นบันไดไปสู่ความสำเร็จทางวัตถุของชีวิต นำมาซึ่งความทุกข์ของผู้เรียนและสังคม ดังคำกล่าวของศาสตราจารย์ นายแพทย์ ประเวศ วะสี ว่า หากการเรียนเอาวิชาเป็นตัวตั้งจะก่อให้เกิดความทุกข์ แต่หากนำชีวิตเป็นตัวตั้ง การศึกษาจะกลายเป็นการเรียนรู้ที่ลึกซึ้งและมีความสุข แนวคิดนี้ได้รับการตอบรับจากการศึกษาทางเลือก นำไปสู่การปฏิบัติและทดลองใช้หลายกลุ่ม เช่น กลุ่มการศึกษาขั้นพื้นฐานแนวใหม่ กลุ่มอุดมศึกษาทางเลือก กลุ่มการศึกษาตามอัธยาศัย กลุ่มการเรียนรู้ตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง กลุ่มการเรียนรู้เพื่อสิ่งแวดล้อมและพลังงาน กลุ่มสื่อเพื่อการเรียนรู้ กลุ่มศิลปะเพื่อการเรียนรู้จากภายใน รวมทั้งกลุ่มการแพทย์และสาธารณสุขทางเลือก เป็นต้น กลุ่มเหล่านี้มีแนวโน้มที่จะสร้างองค์ความรู้ชุดใหม่เกี่ยวกับการเรียนรู้ที่แตกต่างไปจากการศึกษาแบบเดิม ซึ่งเป็นการเปลี่ยนทัศนคติ ขยายมุมมอง และสามารถที่จะพัฒนาไปสู่การเรียนรู้เพื่อความเป็นไท อันหมายถึงการเปลี่ยนแปลงทัศนคติและมุมมองจากเรื่องการศึกษาออกไปสู่การเรียนรู้เพื่อพัฒนาจิตใจและปัญญา สามารถใคร่ครวญอย่างเป็นอิสระและพึ่งพาสติปัญญาของตนเองได้ (ดูแผนภาพ: การเรียนรู้เพื่อความเป็นไท)
ดังนั้นเพื่อเป็นการคารวะบูชาแด่ศาสตราจารย์ระพี สาคริก ปูชนียาจารย์ท่านสำคัญของวงการการศึกษาไทย รวมทั้งผู้นำทางความคิดซึ่งเป็นครูบาอาจารย์ท่านอื่นๆ และเป็นการสืบสานเจตนารมณ์ในการพัฒนากระบวนการเรียนรู้ของวงการการศึกษาไทย ให้มุ่งไปสู่การเรียนรู้เพื่อความเป็นไท โครงการระพีเสวนานี้จึงจัดขึ้นเพื่อเป็นเวทีผสานภาคีเครือข่ายที่เกิดขึ้นของกลุ่ม องค์กร และสถาบันต่างๆ ที่ได้สั่งสมประสบการณ์และองค์ความรู้เฉพาะตนไว้แล้วในระดับหนึ่ง ได้มีโอกาสมาเพิ่มศักยภาพด้วยการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกัน อันจะก่อให้เกิดพลังแห่งการเรียนรู้ และขับเคลื่อนกระแสการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยยะสำคัญต่อวงการศึกษาของสังคมไทย
วัตถุประสงค์ของโครงการ
๑. เพื่อประมวลประสบการณ์ความรู้ของกลุ่ม องค์กร และสถาบันการเรียนรู้ที่ได้พัฒนาการเรียนรู้เพื่อความเป็นไท และเกิดขึ้นอย่างหลากหลายในสังคมไทยปัจจุบัน
๒. การจัดเวทีนำเสนอและแลกเปลี่ยนเรียนรู้องค์ความรู้ แนวคิด ประสบการณ์ที่ดีจากการปฏิบัติ ตลอดจนการวิจัยและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ของกลุ่มต่างๆอย่างต่อเนื่องทุก ๒ เดือน
๓. การทำงานวิจัยร่วมกัน โดยมีผู้ทรงคุณวุฒิเป็นผู้วิจัยหลัก ทำหน้าที่ถอดประสบการณ์การเรียนรู้ในโครงการระพีเสวนา เพื่อตรวจสอบแนวคิดและเชื่อมโยงกับองค์ความรู้ในระดับสากล
๔. การเผยแพร่องค์ความรู้เรื่องการเรียนรู้เพื่อความเป็นไทอย่างเป็นระบบด้วยสื่อชนิดต่างๆ เพื่อให้เกิดการเรียนรู้อย่างกว้างขวางในสังคมไทย
วิธีการดำเนินงาน
การดำเนินงานโครงการระพีเสวนา เป็นการจัดเวทีสนทนาของกลุ่มการเรียนรู้อย่างต่อเนื่องทีละกลุ่มทุก ๒ เดือน เพื่อให้แต่ละกลุ่มมีโอกาสนำเสนอการถอดบทเรียนของตนอย่างละเอียดลึกซึ้ง โดยเป็นการทำงานร่วมกันของภาคีการเรียนรู้เพื่อจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างกลุ่ม องค์กร และสถาบันการเรียนรู้ต่างๆ ใน ๒ ประเด็นสำคัญ คือ หนึ่ง ดอกผลและบทเรียนจากการทดลองปฏิบัติการจัดกระบวนการเรียนรู้เฉพาะกลุ่มอย่างเจาะลึก และ สอง ปัญหา อุปสรรค หรือโจทย์สำคัญของกลุ่มการเรียนรู้ที่ยังรอคอยการขบคิดและแลกเปลี่ยน เพื่อให้ได้ข้อเสนอแนะหรือทางออกที่จะได้นำไปทดลองปฏิบัติต่อไป
นอกจากนี้เนื้อหาการนำเสนอของแต่ละกลุ่มจะมีการรวบรวมจัดทำเป็นหนังสือประกอบการเสวนา “หลอมรวมการเรียนรู้เพื่อความเป็นไท” และนิทรรศการในวันจัดงานแต่ละครั้ง ส่วนผลการนำเสนอและแลกเปลี่ยนของกลุ่มต่างๆในวันจัดงาน ก็จะนำไปเรียบเรียงจัดทำเป็นหนังสือสรุปการแลกเปลี่ยนเรียนรู้อีกเล่มหนึ่งต่อไป
การวิจัยและพัฒนาการเรียนรู้เพื่อความเป็นไท
เนื่องจากโครงการระพีเสวนาจะทำหน้าที่รวบรวมองค์ความรู้เรื่องการเรียนรู้เพื่อความเป็นไทซึ่งมีอยู่อย่างกระจัดกระจายในสังคมไทยวันนี้ ดังนั้นเพื่อให้มีการจัดระบบความรู้เหล่านี้อย่างมีมาตรฐานทางด้านวิชาการ จึงควรจัดทำโครงการวิจัยและพัฒนาการเรียนรู้เพื่อความเป็นไทนี้คู่ขนานไปกับโครงการระพีเสวนาอย่างต่อเนื่อง ผ่านกลุ่มการเรียนรู้ทั้ง ๘ กลุ่ม โดยมีคณะวิจัยที่ประกอบด้วยผู้ทรงคุณวุฒิจากภายนอกเป็นผู้ดำเนินการวิจัย เพื่อติดตามผลการถอดองค์ความรู้ของกลุ่มต่างๆ และศึกษาวิจัยเชิงลึกโดยเชื่อมโยงกับองค์ความรู้ในระดับสากล
ผลที่คาดว่าจะได้รับ
๑) การสืบสานเจตนารมณ์ของศาสตราจารย์ระพี สาคริก
๒) เกิดเครือข่ายและภาคีการจัดการเรียนรู้เพื่อความเป็นไท เพื่อต่อยอดความรู้ร่วมกันต่อไปในอนาคต
๓) องค์ความรู้และการเผยแพร่เกี่ยวกับประสบการณ์การจัดการเรียนรู้เพื่อความเป็นไท แนวคิด ปรัชญา หลักสูตร การออกแบบกระบวนการ และการสร้างเครื่องมือการเรียนรู้ใหม่ๆ
๔) งานวิจัยและพัฒนาการเรียนรู้เพื่อความเป็นไท ซึ่งก่อให้เกิดการปรับปรุงกระบวนการเรียนรู้ของกลุ่มการเรียนรู้ทั้ง ๘ กลุ่ม
๕) นวัตกรรมการเรียนรู้ใหม่ๆเพื่อขยายพรมแดนความรู้ของวงการการศึกษาไทยให้กว้างขวางยิ่งขึ้น
